وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَائِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ [التوبة : 122]
منهج درسی رشته ی تفسیر
تاریخ درج : ۱۳۹۱/۱۱/۰۲ - ۲۰:۲۲                          تاریخ بروز رسانی : ۱۳۹۳/۰۹/۰۹ - ۱۳:۲۸

درس‌های تخصصی رشته‌ی تفسیر

1- اصول تفسير 4 ساعت.

2- مناهج تفسیر 5 ساعت.

3- تفسیر قرآن 18 ساعت.

4- مفردات قرآن 4 ساعت.

5- تاریخ قرآن 1 ساعت.

5- تاريخ قرآن و اعجاز آن 1 ساعت.

6- قراءات و تأثير آن در تفسیر1 ساعت.

7- اسالیب بلاغی قرآن 2 ساعت.

8- نحو و صرف12 ساعت.

9- بلاغت 4 ساعت.

10- فقه اللغة1 ساعت.

11- ادب جاهلی 2 ساعت.

 

درس‌های غیرتخصصی رشته‌ی تفسیر

1- عقیده 2 ساعت.

2- حفظ قرآن 4 ساعت.

3- فقه 9 ساعت.

4- اصول فقه 8 ساعت.

5- میراث 2 ساعت.

6- حدیث 8 ساعت.

7- علوم حدیث 2 ساعت.

8- تاریخ معاصر 1 ساعت.

9- تاریخ ادیان 1 ساعت.

10- تاریخ اسلام 5 ساعت.

11- فقه الدعوة 2 ساعت

12- مرجع شناسی و روش تحقیق 1 ساعت.

13- بحث (پایان نامه).


 

جدول تفصيلي: دروس مقرر هفتگی رشته‌ی تفسیر 

توجه: جهت رؤیت توضیحات و روش تدریس دروس بر روی نام درس کلیک کنید.

رديف

ماده‌ی درسی

سال اول

سال دوم

سال سوم

سال چهارم

نوع درس

1

عقيده

-

-

1

1

غيرتخصصي

2

حفظ

1

1

1

1

غيرتخصصي

3

اصول تفسير

2

2

-

-

تخصصي

4

مناهج التفسير

1

1

1

-

تخصصي

5

تفسير ماثور

4

-

-

-

تخصصي

6

تفسير موضوعي

-

4

-

-

تخصصي

7

تفسير تحليلي (درايي)

-

-

5

5

تخصصي

8

مفردات قرآن

2

2

-

-

تخصصي

9

تاریخ قرآن

1

-

- -  

10

تاريخ قرآن واعجاز آن

-

-

-

1

تخصصي

11

قراءات و تأثير آن در تفسير

-

1

-

-

تخصصي

12

نحو و صرف

3

3

3

3

تخصصي

13

ادب جاهلي

-

2

-

-

تخصصي

14

فقه اللغة

-

-

1

-

تخصصي

15

بلاغت

-

2

2

-

تخصصي

16

اساليب بلاغي قران

-

-

-

2

تخصصي

17

اصول فقه

2

2

2

2

غيرتخصصي

18

فقه

2

2

2

2

غيرتخصصي

19

ميراث

-

-

2

-

غيرتخصصي

20

حديث

2

2

2

2

غيرتخصصي

21

علوم حدیث

2

-

-

-

غيرتخصصي

22

فقه الدعوة

-

-

1

1

غيرتخصصي

23

تاريخ اسلام

-

1

2

2

غيرتخصصي

24

تاريخ اديان و فرق

-

-

-

1

غيرتخصصي

25

تاريخ معاصر

1

-

-

-

غيرتخصصي

26

مرجع شناسی و روش   تحقیق و بحث 1 - - - غیر تخصصی
 
27

بحث

-

-

-

بحث

غيرتخصصي


 

جمع

24

25

25

23


 


 

تفصیل منهج درسی و روش تدریس آن

<بازگشت به فهرست دروس>

1- عقیده:                                         

1 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های سوم و چهارم.

الف) مقرر کلاس سوم: متن العقیدة الطحاویة.

ب)مقرر کلاس چهارم: متن عقاید نسفی.

روش تدریس:

متن عقیده‌ی طحاوی با توضیح استاد و مراجعه به شرح آن (تألیف أبوالعز حنفی) در سطح طرح اصل اعتقاد و استدلال از کتاب، سنت و عقل و اشاره‌ای مختصر به تأثیر آن اصل عقیدتی در زندگی. از ورود به اختلافات کلامی - جز در موارد ضروری که احساس شدید می‌شود - خود داری گردد.

متن عقاید نسفی به سبک بالا توضیح داده، همراه با مختصر مقارنه‌ای بین منهج سلف و خلف در اعتقادیات.

مرجع: شروح متن العقیدة طحاویة و العقيدة النسفیة.

<بازگشت به فهرست دروس>

2- حفظ قرآن کریم: 

1 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول، دوم، سوم و چهارم.

الف) مقرر کلاس اول: نیمه‌ی اول: جزء اول و نیمه‌ی دوم: جزء دوم.

ب)مقرر کلاس دوم: نیمه‌ی اول: جزء سوم و نیمه‌ی دوم: جزء چهارم.

ج) مقرر کلاس سوم: نیمه‌ی اول: جزء پنجم و نیمه‌ی دوم: جزء ششم.

د)مقرر کلاس چهارم: نیمه‌ی اول: جزء هفتم و نیمه‌ی دوم: جزء هشتم.

مقدار مقرر هر جلسه یک برگ از مصحف عثمان طه.

روش تحفیظ: در جلسه‌ی اول به تصحیح قرائت می‌پردازد؛ به صورتی که هر طالب چند آیه بخواند و استاد قرائت او را در لحن جلی تصحیح کند و سعی کند روی لحن خفی تذکر و توجیه و توضیح دهد و در جلسه‌ی بعد باز پس گیرد و مهارت خود را در کنترل حفظ طلاب به کار گیرد. از تمام مقرر امتحان گرفته می‌شود.

<بازگشت به فهرست دروس>

3- اصول تفسیر:

2 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول و دوم.

الف- مقرر کلاس اول:

1- بیان و مناقشه‌ی ادله‌ی متفق علیه و مختلف فیه اصول تفسیر و تأثیرآن ‌ها بر تفسیر.

2- دلالت‌های لفظی، اعم از( خاص و عام، مطلق و مقید، منطوق و مفهوم، عبارت و اشارت نص و...)

ب- مقرر کلاس دوم:

1- بیان طرق جمع و تأویل ادله. 2- بررسی نظرات مطرح در مورد ناسخ و منسوخ در قرآن. 3- بیان سببی و ابتدایی بودن آیات و بررسی تأثیرآن. 4- بیان مکی و مدنی بودن آیات و بررسی ضوابط و مقاصد آن‌ها.

اهداف:

الف) فهم ادله‌ی اصول تفسیر (ادله‌ی متفق علیه و مختلف فیه همراه با بررسی ادله‌ی اثبات آن‌ها مانند (کتاب، سنت، اقوال صحابه و...) و بیان تأثیرآن‌ها در فهم آیات قرآن.

ب) بیان دلالت‌های لفظی و بررسی آن‌ها به صورت تخصصی به طوری که به صورت ملکه در ذهن بماند.

ج) قدرت برداشت از آیات به کمک دلالت‌های لفظی و فهم طرق جمع، تأویل و شروط صحت آن ها.

د) شناخت آیات مکی و مدنی، آیات سببی و ابتدایی و تأثیر این مطلب بر تفسیر.

هـ) فهم فواید قصص و قَسَم و تکرارآن‌ها در قرآن.

روش تدریس:

1- بیان و مناقشه‌ی ادله‌ی متفق علیه و مختلف فیه در اصول تفسیر به صورت تخصصی و ترجیح آرا و تأثیرآن‌ها بر تفسیر.

2- تدریس دلالت‌های لفظی اعم از( خاص و عام، مطلق و مقید، منطوق و مفهوم، عبارت و اشارت نص و...) به صورت تخصصی وتمرین و ممارست برآن‌ها تا به صورت ملکه درآید.

3- بیان طرق جمع و تأویل ادله و شروط صحت آن‌ها.

4- بررسی نظرات مطرح در مورد ناسخ و منسوخ در قرآن همراه با ترجیح.

5- بیان فواید قَسَم و قصص و تکرار آن‌ها در قرآن.

6- بیان سببی و ابتدایی بودن آیات و بررسی تأثیرآن و توجه به سبب نزول در تفسیر همراه بیان شروط پذیرش اسباب نزول منقول در کتب مؤلفه‌ی این فن.

7- بیان مکی و مدنی بودن آیات و بررسی ضوابط و مقاصد آن‌ها وکیفیت علاج مشکلات عصرهای مختلف به وسیله‌ی این گونه آیات.

مراجع: 1- الاتقان للسیوطی. 2- البرهان للزرکشی. 3- مناهل العرفان للزرقانی.  4- اصول التفسیر للدهلوی. 5- مقدمه‌ی تفسیر ابن تیمیه و مقدمه‌ی سایرکتاب‌های تفسیر.

<بازگشت به فهرست دروس>

4- مناهج تفسیر:

1 ساعت در هفته برای کلاس اول، دوم و سوم.

اهداف:

الف) آگاهی نسبی از تاریخ تفسیر، از عهد پیامبر تا امروز.

ب ) شناخت مصادر تفسیر در هر عصر.

ج) شناخت مدارس تفسیری در عصور مختلف.

د) بیان ارزش تفسیر مأثور و تفاسیر درایی.

هـ) شناخت گرايش‌های مفسران در عصر حاضر.

روش تدریس:

بررسي متون تفسيري:

1- در عهد پیامبر و دوران صحابه:

بررسي تاريخ اجمالي عهد پیامبر و صحابه و تأثير آن در تفسير، بيان ویژگی‌های تفسیردر این عهد با بیان نمونه‌های متون تفسیری آن دوره.

2- در عهد تابعین:

بررسي تاريخ اجمالي عهد تابعین وتأثير آن در تفسير- بيان ویژگی‌های تفسیردر این عهد با بیان نمونه‌های متون تفسیری آن دوره. هم‌چنین تأثیر توسعه علوم انسانی بر تفسیر در این دوره به خصوص اسرائیلیات.

3- بعد از عصر تابعین:

بررسي تاريخ اجمالي بعد از عهد تابعین و تأثير آن در تفسير، بيان ویژگی‌های تفسیر در این عهد با بیان نمونه‌هایی از متون تفسیری آن دوره. هم‌چنین ظهور مکتب‌های متعدد تفسیری عقلی متعدد.( تفسیر بالرأی).

4- در عصر حاضر:

بررسي تاريخ اجمالي معاصر و تأثير آن در تفسير. بيان ویژگی‌های تفسیر در این عهد با بیان نمونه‌هایی از متون تفسیری آن دوره. و هم‌چنین ظهور مکتب‌های تفسیری متعدد. و تأثیر توسعه‌ی علوم مادی بر تفسیر در این دوره.

مراجع: 1- التفسیر والمفسرون للذهبی و کتب مناهج التفسیر.

<بازگشت به فهرست دروس>

5- تفسیر مأثور:

4 ساعت در هفته برای کلاس اول.

مقرر: تفسیر سوره‌ی انعام.

اهداف:

1- درک معانی لغوی و اعراب کلمات مشکل.

2- درک مفاهیم قرآنی با آیات مشابه و احادیث صحیح و ارتباط آن‌ها با یکدیگر.

روش تدریس:

1- مقطع بندی سوره.

2- تعیین محور آیات.

3- ریشه یابی لغات مشکل و بیان معنای مورد نظر.

4- تجزیه و ترکیب لغات و عبارات مشکل.

5- تطابق آیه‌ی مورد نظر با آیات مشابه و تفسیر آن با آیات مذکور و بیان قرائت‌های متواتر و تأثیر آن ها.

6- تطابق آیه‌ی مورد نظر با احادیث صحیح و بررسی صحت و سقم روایات وارده از صحابه.

7- استنباط از آیات مورد نظر.

<بازگشت به فهرست دروس>

6- تفسیر موضوعی:

4 ساعت در هفته برای کلاس دوم.

مقرر: موضوعات قرآنی متفاوت.

اهداف:

1- فهم قرآن و بیان ارتباط آن با واقعیت زندگی.

2- بیان دیدگاه قرآن در موضوع مطرح شده.

3- کشف عظمت قرآن در جهان‌بینی ووضع قوانین و بیان فلسفه تشریعات و اخلاق.

 روش تدریس:

1- انتخاب موضوعات مهم قرآنی (اعتقادات، احکام، اخلاق، قصص، مناهج دعوت و...)

2- عنوان موضوع ریشه‌یابی و تجزیه و تحلیل شود.

3- با استفاده از معجم، کلیه‌ی آیات مربوط به موضوع جمع بندی شود و به موضوع ترتیب منطقی داده شود. مثال: موضوع قیامت: 1- معانی آن. 2- دلايل امکان یا وقوع آن. 3- شبهات منکران و پاسخ به آن ها. 4- علت انکار یا تکذیب قیامت. 5- آثار ایمان یا عدم ایمان به آن.

<بازگشت به فهرست دروس>

7- تفسیر تحلیلی (درایی):

5 ساعت در هفته برای هرکدام ازکلاسهای سوم وچهارم.

مقرر: تفسیر سوره‌های: نساء، نحل و... .

روش تدریس:

1- آیات سوره‌ی انتخابی مقطع بندی شود و موضوع و محور هر مقطع مشخص گردد.

2- مفردات، ریشه‌یابی و تجزیه و ترکیب شوند و نکات بلاغی آن‌ها توضیح داده شود.

3- قرائت‌های متواتر دیگر بررسی شوند.

4- سبب نزول بیان شود.

5- به مکی یا مدنی بودن آیات خوب توجه شود و ظروف نزول آیات مورد بررسی قرار گیرد.

6- در هر مقطع آیه یا آیاتی که اصل در موضوع هستند و آیات فرعی - که مثال یا توضیح برای آیات اصلی‌اند- از هم جدا شوند.

7- بعد از طرح تفسیر مأثور، آیات اصلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند.

8- تناسب بین آیات و سوره‌ها بیان شود .

مراجع: قرطبی، فخررازی، طبری،ابن کثیر،المنار، فی ظلال، فتح القدیر،التحریر والتنویرو...

<بازگشت به فهرست دروس>

8- مفردات قرآن:

الف- 2 ساعت در هفته برای کلاس اول.

ب- 2 ساعت در هفته برای کلاس دوم.

مقرر: بررسی مفاهیم لغوی و مفاهیم قرآنی و بیان وجوه و نظایر در قرآن. بر اساس کتاب المفردات راغب اصفهانی و معجم مفردات الفاظ القرآن الکریم لمجمع اللغة العربیة.

روش تدریس:

به بررسی مفاهیم لغوی، مفاهیم قرآنی، وجوه و نظایر، تعیین کلمات محوری و ارتباط آن‌ها با سایر کلمات، نقش مطالعات و بررسی‌های مفردات قرآن در پیدایش مفاهیم و فرهنگ‌ها پرداخته شود.

مراجع:1- المفردات للراغب الاصفهانی. 2- الوجوه والنظایر فی القرآن. 3- معجم مفردات الفاظ القرآن الکریم لمجمع اللغة العربیة.

<بازگشت به فهرست دروس>

9. تاریخ قرآن:

یک ساعت در هفته برای کلاس اول.

<بازگشت به فهرست دروس>

10- تاریخ و اعجاز قرآن و بلاغت نبوی:

1 ساعت در هفته برای کلاس چهارم.

مقرر: تاریخچه‌ی نزول و جمع و تدوین قرآن و بررسی اعجاز لفظی و معنوی قرآن و بلاغت نبوی.

روش تدریس:

الف) 10جلسه جهت بررسی معنی وحی، چگونگی نزول، کُتاب و حُفاظ وحی، تعریف آیه و سوره و اختلاف آرا در شمارش آن، جمع آوری و تدوین آن، و تحول رسم الخط و اعراب گذاری، اختصاص یابد.

ب) 15جلسه جهت بیان معانی کلمات اعجاز و قرآن، نشأت علم اعجاز قرآن، وجوه اعجاز در قرآن، بیان افتراءات ملحدین قدیم و جدید در خصوص قرآن و رد برآن‌ها و علت ادعای آن‌ها و بیان اعجاز بلاغی احادیث نبوی منظور گردد.

مراجع: 1- مناهل العرفان للزرقانی. 2- تاریخ القرآن وغرائب رسمه محمد طاهری کردی.3- الاتقان للسیوطی. 4- مباحث فی علوم القرآن للدکتور صبحی الصالح. 5- اعجاز القرآن للباقلانی. 6- دلائل الاعجاز للجرجانی. 7- اعجاز القرآن والبلاغة النبویة لمصطفی صادق الرافعی. 8- اعجاز القرآن لعبدالکریم الخطیب.

<بازگشت به فهرست دروس>

11- قراءات و تأثیرآن در تفسیر:

1 ساعت در هفته برای کلاس دوم.

مقرر: آشنایی مختصر با قراءات متواتر و بیان تأثیر آن‌ها در تفسیر.

روش تدریس: به بررسی قراءات بخصوص قراءات متواتر بپردازد، تحقیق درباره منشأ اختلاف قراءات و بررسی حدیث: «انزل القرآن علی سبعة أحرف» بیان تأثیر آن‌ها در تفسیر با ذکر نمونه هایی از آن.

مراجع: 1-المبسوط فی القراءات للدانی.2- النشر فی القراءات العشر.3- طبقات القراء.لابن داود.4- اتحاف فضلاء البشر فی القراءات الاربعة عشر للدمیاطی. 5- سراج القاری المبتدی لابن القاصح. 6 - الوافی فی شرح الشاطبیه لعبدالفتاح القاضی.

<بازگشت به فهرست دروس>

12- نحو و صرف:

3 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول، دوم، سوم و چهارم، که باید 2 ساعت به درس نحو و 1 ساعت به درس صرف اختصاص یابد.

الف) مقرر کلاس اول: نحو از اول الفیه تا اول باب ظن و أخواتها و صرف از اول باب تأنیث تا بیت «فعلی لوصف کقتیل و زمن» در جمع تکثیر.

ب) مقرر کلاس دوم: نحو از باب ظن و أخواتها تا اول باب اضافه و صرف از بیت «وفعل لفاعل و فاعله» در جمع تکثیر تا آخر باب تصغیر.

ج) مقرر کلاس سوم: نحو از اول باب اضافه تا اول تابع المنادا و صرف از اول نسبت تا اول تصریف.

د) مقرر کلاس چهارم: نحو از اول تابع المنادا تا آخر حکایت و صرف از اول تصریف تا آخر کتاب.

روش تدریس: مدرس از طلاب بخواهد تا ابیات الفیه را بر تابلو بنویسند، سپس آن‌ها را شرح دهد، شرح او در حدود ابن عقیل باشد و روی شواهد با اعراب تمرین کند. از طلاب بخواهد که اعراب ابیات الفیه را در منحة الجلیل بخوانند، سپس از بعضی بخواهد که ابیات الفیه را بخوانند تا مدرس تصحیح کند، از آنان بخواهد تا آن را برای باز پس دادن در جلسه‌ی آینده حفظ و آماده کنند. مراجعه به شروح الفیه مانند أوضح المسالک و أشمونی را به طلاب کلاس اول و دوم توصیه و طلاب کلاس سوم و چهارم را بدان وادار کند و حداقل در امتحان 5 نمره از 100 نمره را به این مراجعه اختصاص دهد و به طلاب ابلاغ کند.

مراجع: شروح الفیه ابن مالک.

<بازگشت به فهرست دروس>

13- ادب جاهلی:

2 ساعت در هفته برای کلاس دوم.

روش تدریس:

کلمه ادب را تعریف کرده و مراد از آن بحث شود و چگونگی روایت اشعار جاهلی و تدوین آن و خصایص شعر جاهلی(نشأت آن، موضوعات آن، خصایص معنوی آن را مختصرا بیان نماید، سپس ابیاتی از اشعار جاهلی مانند معلقه‌ی امرئ القیس، طرفة بن العبد، زهیر و دیگر معلقات انتخاب شود، لغات مشکل و صرف کلمات توضیح داده شود، ابیات کاملاً اعراب گردد و بیشتر بر تصحیح ترجمه تمرکز گردد.

مناسبت نص و وجوه بلاغی آن روشن گردد و از طلاب خواسته شود ابیات مشروحه را حفظ کنند.

مراجع:

1- العصر الجاهلی للشوقی ضیف. 2- تاریخ آداب العرب صادق الرافعی. 3- شرح معلقات السبع الزوزنی. 4- تاریخ الادب العربی احمد الزیات.

<بازگشت به فهرست دروس>

14- فقه اللغة:

1 ساعت در هفته برای کلاس چهارم.

مختصری از مطالب کتاب فقه اللغه صبحی صالح تدریس شود.

مراجع:1- فقه اللغة للثعالبی. 2- الافصاح فی فقه اللغة عبد الفتاح الصعیدی.

<بازگشت به فهرست دروس>

15- بلاغت:

بر اساس کتاب جواهر البلاغه سید احمد هاشمی.

الف) 2 ساعت در هفته برای کلاس دوم، مقرر باب معانی.

ب) 2 ساعت در هفته برای کلاس سوم، مقرر باب بیان و بدیع.

مراجع:1- اساس البلاغة للزمخشری. 2- الایضاح للخطیب القزوینی.

<بازگشت به فهرست دروس>

16- اسالیب بلاغی قرآن:

2 ساعت در هفته برای کلاس چهارم.

مقرر: بیان اسلوب‌های بیانی قرآن: الالتفات، صور الاطناب، التشبیه وتنوع مدلولاته،

الکنایة والتصریح، الحذف والذکر، التقدیم والتاخیر، بلاغة الکلمة والتراکیب، المبالغة، المشاکلة ومراعاة التوافق بین الفواصل.

روش تدریس: هر یک از عنوان‌ها را مختصراً توضیح داده و اقوال علماء در خصوص ورود آن در قرآن و قول راجح را با دلیل بیان کند و تاثیر آن در تفسیر را بیان کند. برای هر یک از موضوعات بالا نمونه‌هایی از آیات را آورده وآن را توضیح دهد.

مراجع: 1-المصباح فی المعانی والبیان والبدیع لابن الناظم. 2- القرآن والصور البیانیة عبدالقادر حسین. 3- الفصل والوصل فی القرآن د. منیر سلطان. 4- دراسات لاسلوب القرآن د. محمد عبد الخالق. 5- التوجیه البلاغی فی القراءات د. عبدالله علیوه. 6- التوجیه البلاغی للقراءات د. احمد سعد.

<بازگشت به فهرست دروس>

17- اصول فقه:

2 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول، دوم، سوم و چهارم، بر اساس کتاب مستصفی امام غزالی.

الف) مقرر کلاس اول: از اول کتاب تا اول اجماع با حذف مقدمه و تخفیف در مسائلی از بخش سنت که در مصطلح به آن پرداخته شده است.

ب) مقرر کلاس دوم: اجماع و اصول موهومه و امر و نهی.

ج) مقرر کلاس سوم: عموم و خصوص تا اول قیاس.

د) مقرر کلاس چهارم: از اول قیاس تا آخر کتاب.

روش تدریس: مسائلی از اصول مطرح شود که محل اتفاق است یا اکثر اصولیین صحت آن را ترجیح داده‌اند و بر آن‌ها استدلال کند و نظريه‌های مخالف را فقط ارائه دهد.

مراجع: 1- البرهان للامام الحرمین. 2- المعتمد لابی الحسین بصری. 3- المحصول للرازی. 4- الإحکام للآمدی. 5- الموافقات للشاطبی. 6- اصول الفقه لأبی زهرة.  7- اصول الفقه لمحمد خضری بیک.

<بازگشت به فهرست دروس>

18- فقه:

2 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول، سوم و چهارم و 3 ساعت برای کلاس دوم بر اساس کتاب منهاج الطالبین للنووی.

الف) مقرر کلاس اول: از اول کتاب تا آخر حج.

ب) مقرر کلاس دوم: از اول بیع تا اول نکاح.

ج) مقرر کلاس سوم: از اول نکاح تا اول جنایات با حذف فرائض (چون که فرائض جداگانه تدریس می‌شود).

د) مقرر کلاس چهارم، از اول جنایات تا آخر کتاب.

روش تدریس: 1- تعریف عنوان لغتاً و شرعاً و دلیل مشروعیت از کتاب و سنت و اجماع و قیاس، و حکمت مشروعیت با بیان ضرورت یا نیاز به مشروعیت آن یا تسهیلی که در جامعه به علت مشروعیت آن حاصل می‌شود و اشاره به مصلحتی که ایجاد می‌کند و یا مضرتی که دفع می‌کند.

2- توجه به مسائل اصولی هر باب، جدا سازی موارد مورد اتفاق و اختلاف، استدلال بر موارد مورد اتفاق.

3- واگذاردن مسائل فرعی به خود طلاب تا به تجزیه و تحلیل بپردازند و مشکلات آنان را حل کند.

تبصره- مدرس توجه داشته باشد که از مشغول شدن به مسائلی که کاربردی در جامعه ندارد و فقط به فرض عقلی قابل طرح است پرهیز کند.

مراجع: 1- روضة الطالبین للنووی. 2- الحاوی الکبیر للماورد ی. 3- فتح العزیز فی شرح الوجیز. 4- المجموع للنووی. 5- مغنی المحتاج و دیگر شروح منهاج.

<بازگشت به فهرست دروس>

19- میراث:

2 ساعت در هفته برای سال دوم.

الف) مقرر نیمه‌ی اول: از اول مباحث ارث تا پایان باب جد و إخوه.

ب) مقرر نیمه‌ی دوم: بعد از باب جد و اخوه تا آخر مباحث مربوط به ارث.

روش تدریس: 1- مقدمه‌ای مختصر مشتمل بر ضرورت تشریع میراث و بیان حقوقی که به آن تعلق می‌گیرد و حکمت مشروعیت آن و بیان اصول کلی ارث به این که بر روابط خانوادگی و تأثیرات مالی متبادل استوار است.

2- تدریس احکام ارث با برداشت مستقیم از کتاب و سنت و تحلیل هر حکم با بیان علت و حکمت آن.

3- وادار کردن طلاب به حفظ آیات مواریث در سوره‌ی نساء. از آیه‌ی 7 تا آیه‌ی 14 و آخرین آیه‌ی سوره و احادیثی که در این باب آمده است.

4- تفسیر و تدبر تفصیلی آیات مذکور.

5- مسائل مورد اختلاف را همراه اقوال أئمه مطرح کند.

مراجع: 1- کتب تفسیر زیر آیات ارث. 2- ابواب فرائض از کتب مذکور در مراجع فقه و حدیث. 3- شروح رحیبه. 4- العذب الفائض شرح عمدة کل فارض و باب میراث از کتاب فقه زحیلی و المفصل للزیدان.

<بازگشت به فهرست دروس>

20- حدیث:

2 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های اول، دوم، سوم و چهارم، بر اساس کتاب بلوغ المرام.

الف) مقرر کلاس اول: از اول کتاب تا اول کتاب صلاة الجماعة و الامامة.

ب) مقررکلاس دوم از اول کتاب صلاة الجماعة و الامامة تا اول کتاب البیوع.

ج) مقررکلاس سوم از اول کتاب البیوع تا اول کتاب الجنایات.

د) مقررکلاس چهارم از اول کتاب الجنایات تا آخر کتاب.

روش تدریس:

1- جمع بندی احادیثی که روی یک بحث از موضوع وارد شده‌اند تا از تکرار و پراکندگی جلوگیری شود.

2- حل مشکلات لفظی احادیث.

3- طرح مسأله‌ی محور.

4- ذکر اقوال فقهای مذاهب اربعه.و قول راجح را با ذکر دلیل بیان کند.

5- اشاره به صحت و سقم احادیث مورد نظر.

6- تجزیه و تحلیل احکام مستنبطه از احادیث و بیان حکمت آن‌ها و اشاره به فوایدی از احادیث.

مراجع: کتب مفصل مذاهب فقهی از قبیل فتح القدیر و بدائع الصنائع در مذهب حنفی، المدونه الکبری و شروح مختصر خلیل در مذهب مالکی، مجموع و الحاوی الکبیر در مذهب شافعی، المغنی و الانصاف در مذهب حنبلی، المحلی در فقه ظاهری، وسائل الشیعة در مذهب امامی اثنا عشری، فتح الباری و نیل الاوطار و سبل السلام.

<بازگشت به فهرست دروس>

21- علوم حدیث:

2 ساعت در هفته برای کلاس اول.

مقرر: کتاب اختصار علوم الحدیث ابن کثیر.

روش تدریس: موضوعاتی تدریس شود که در ارزشیابی و تخریج حدیث مؤثر است، با استفاده از شرح شیخ احمد شاکر و مراجعه به تدریب الراوی سیوطی و مناقشه و مناظره‌ی کوتاه در مباحث قبول و رد احادیث.

مراجع: 1- تدریب الراوی للنووی. 2- التقیید والایضاح للعراقی. 3- علوم الحدیث لصبحی الصالح.

<بازگشت به فهرست دروس>

22- فقه الدعوة:

2 ساعت در هفته برای هر یک از کلاس‌های سوم و چهارم.

الف) مقرر کلاس سوم: کتاب المنطلق.

ب) مقرر کلاس چهارم: کتاب العوائق.

روش تدریس:

1- مدرس حتما قبل از القای درس کل موضوع را مطالعه کند تا بر جزئیات آن احاطه داشته باشد.

2- هنگام القای درس، موضوع را با عبارت‌های کوتاه و ساده توضیح دهد و نکات مهم را گوش‌زد کند و خواندن متن کتاب را به طلاب واگذارد. اگر احساس کرد جایی از موضوع فهمش مشکل است به تبیین آن بپردازد و اگر وقت اجازه داد از بعضی طلاب بخواهد تا کتاب را روخوانی کنند و کلمات و عبارت‌های مشکل را توضیح دهد. از کل موضوعات کتاب امتحان گرفته خواهد شد، حتی اگر همه‌ی مقرر در کلاس خوانده

<بازگشت به فهرست دروس>

23- تاریخ اسلام:

 یک ساعت در هفته برای کلاس دوم و 2 ساعت برای کلاس‌های سوم و چهارم.

الف) مقرر کلاس دوم: تاریخ تمدن.

ب) مقرر کلاس سوم: تاریخ دولت بنی امیه از ابتدا تا سقوط بر اساس کتاب محاضرات فی تاریخ الامم الاسلامیه تألیف محمد خضری بیک.

ج) مقرر کلاس چهارم: تاریخ دولت عباسی از ابتدا تا عصر حاضر و اشاره به اهمیت دولت عثمانی و سقوط آن در تاریخ معاصر بر اساس کتاب محاضرات فی تاریخ الامم الاسلامیه تألیف محمد خضری بیک.

مراجع: 1- البدایة والنهایة لابن کثیر. 2- الکامل لابن الاثیر. 3- تاریخ الطبری. 4- کتب الدکتور الصلابی التاريخية.

<بازگشت به فهرست دروس>

24- ادیان و فرق:

1 ساعت در هفته برای کلاس چهارم.

الف) مقرر نیمه‌ی اول: ادیان زنده‌ی موجود در دنیا را اعم از (یهودیت، نصرانیت، بودایی، هندو، کنفسیوس) مورد بررسی قرار دهد، به گونه‌ای که تاریخ به وجود آمدن و سیر گسترش آن‌ها به اختصار گفته شود و مهم‌ترین عقاید آن‌ها را بیان کند.

ب) مقرر نیمه‌ی دوم: فرقه‌های مختلف اسلامی، علل به وجود آمدن، گسترش و موقعیت جغرافیایشان را همراه با بیان مهم‌ترین اعتقادات آنان که سبب تمایزشان با فرقه‌های دیگر می‌شود مورد بررسی قرار دهد. فهرست موضوعات بر اساس کتاب الادیان والفرق     شیبة الحمد می‌باشد.

مراجع: 1- الادیان و الفرق شیبة الحمد. 2- الملل و النحل شهرستانی. 3- الملل والنحل ابن حزم. 4- الفرق بین الفرق بغدادی یا ترجمه‌ی آن تاریخ مذاهب اسلامی دکتر جواد مشکور. 5- فرق الشیعه نوبختی. 6- مقالات الاسلامیین أبوالحسن أشعری.  7- تاریخ المذاهب الاسلامیه أبو زهره و دیگر کتب تاریخ ادیان و فرق. 8- الموسوعة الميسرة فی الأديان والمذاهب والأحزاب المعاصرة.

<بازگشت به فهرست دروس>

25- تاریخ معاصر:

1 ساعت در هفته برای کلاس اول.

روش تدریس: مدرس اوضاع و احوال مسلمانان را از اول قرن بیستم به بعد و تقسیم‌هایی که بر آنان وارد شده است و نیز ریشه‌یابی علل آن‌ها را به اختصار مورد بحث قرار دهد و نقش مخرب مذاهب فکری، تهاجم فرهنگی و نظام‌های مخرب اجتماعی را توضیح دهد.

مراجع:1- حاضر العالم الاسلامی د.جمیل المصری. 2- حاضر العالم الاسلامی لوثروب ستودارد الامریکی.

<بازگشت به فهرست دروس>

26- مرجع شناسی و روش تحقیق و بحث:

یک ساعت در هفته برای کلاس اول.